الشيخ محمد تقي بهجت
355
جامع المسائل ( فارسي )
مذكور است . و اگر صيحه بر « غير ميّت با آن » باشد خطأ محض است و ديه بر عاقله است . و اگر به شنيدن صيحه فرار كرد پس در طريق فرار در چاهى افتاد يا از بالاى سقف خود را به پايين انداخت و تلف شد يا درنده او را هلاك كرد با آن كه بصير بود ، پس بحسب موارد مختلفه ، ضمانِ سبب ، دائر مدار اقوائيّت سبب از مباشر است با ملاحظه خصوصيات اين سبب و اين مباشر . و اعمى اگر به سماع صيحه فرار كرد و به سببى در طريق ، هلاك شد ضمان بر صيحه كننده ثابت است به واسطهء قوّت سبب بر مباشر . ترساندن حامل 7 - اگر اخافه كرد حامل را پس اسقاط جنين كرد و وفات كرد بعد از استهلال ، ضامن ديه جنين است از مال خودش يا عاقله او به اختلاف شبه عمد و خطأ محض ؛ و همچنين اگر حامل وفات كرد ضامن ديه او است به يكى از دو قسم . و اگر متعمدِ اتلاف به سبب غالبى يا با قصد اتلاف به سببى كه نادر باشد قتل به آن ، بود ، قصاص ثابت است بنا بر آن چه اشاره به آن شد . و اگر شرط قصاص موجود نبود ، ديه را ضامن است به يكى از دو قسم متقدم . ضربه به قصد كشتن شخصى و كشته شدن ديگرى 8 - اگر به صدمهء كسى ، ديگرى هلاك شد ، ضامن ديه او است از مال خود صادم اگر قصد صدم داشته و قصد اهلاك نداشته ؛ و اگر قاصد اهلاك بوده يا آن كه صدمه قاتل غالبى بوده ، قصاص ثابت است بنا بر آن چه اشاره به آن شد ؛ و اگر صادم تلف شد بدون تفريطِ مصدوم ، هدر است . و اگر مصدوم در طريق تنگى بود كه جائز نبوده وقوف در آن ايستاده بود و اين صدمه واقع شد ، صادم ضامن مصدوم نيست با ندانستن واقف يا ضيق موقف او ؛ و مصدوم ضامن صادم است در اين صورت . و اقوائيّت سبب يا مباشر ، و چارهء ديگرى داشتن يا نداشتن ، و اقسام عمد و شبه آن و خطأ و احكام آنها ، رعايت مىشود . تصادم دو نفر به همديگر 9 - اگر تصادم كردند دو نفر به همديگر به طورى كه در قتل هر يك ، دو نفر شريك